آیا کاشت آووکادو در ایران توجیه اقتصادی دارد؟ | بررسی بازار، سودآوری، صادرات و آینده سرمایه‌گذاری

آیا کاشت آووکادو در ایران توجیه اقتصادی دارد؟

در یک پاسخ کوتاه باید گفت بله، در شرایط فعلی کشت آووکادو در برخی مناطق ایران می‌تواند از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر باشد؛ اما این موضوع به عواملی مانند شرایط اقلیمی، کیفیت خاک، مدیریت باغ، بازار فروش و انتخاب رقم مناسب بستگی دارد.

در سال‌های اخیر، آشنایی مردم ایران با آووکادو افزایش یافته و این میوه به تدریج جای خود را در فروشگاه‌های میوه، فروشگاه‌های محصولات سلامت‌محور، رستوران‌ها و سبد غذایی برخی خانواده‌ها باز کرده است. همین موضوع باعث شده بسیاری از کشاورزان، به‌ویژه در استان‌های شمالی کشور، احداث باغ آووکادو را به عنوان یک فرصت سرمایه‌گذاری جدید بررسی کنند.

برخلاف محصولاتی مانند کیوی که در برخی مناطق با افزایش سریع سطح زیر کشت مواجه شده‌اند، تولید آووکادو در ایران هنوز محدود است و فاصله زیادی با ظرفیت بالقوه بازار داخلی دارد. از سوی دیگر، با توجه به روند رو به رشد مصرف این میوه در بسیاری از کشورهای جهان، در صورت توسعه اصولی تولید و رعایت استانداردهای کیفی، امکان حضور در بازارهای صادراتی نیز می‌تواند در آینده تقویت شود.

چرا آووکادو در سال‌های اخیر مورد توجه کشاورزان ایرانی قرار گرفته است؟

اگر تا چند سال قبل نام آووکادو را از بسیاری از مردم ایران می‌پرسیدید، شاید حتی نمی‌دانستند این میوه چیست یا چه طعمی دارد. اما امروزه شرایط تغییر کرده است. افزایش آگاهی عمومی درباره تغذیه سالم، گسترش رژیم‌های غذایی مدرن، رشد شبکه‌های اجتماعی و افزایش عرضه این میوه در فروشگاه‌های بزرگ باعث شده آووکادو به تدریج در میان مصرف‌کنندگان ایرانی شناخته شود.

همزمان با افزایش تقاضای بازار، بسیاری از کشاورزان نیز به این محصول علاقه‌مند شده‌اند. قیمت نسبتاً بالای آووکادو در بازار، قابلیت کشت آن در برخی مناطق شمال و جنوب کشور و انتشار تصاویر و گزارش‌هایی از باغ‌های موفق، باعث شده افراد زیادی احداث باغ آووکادو را به عنوان یک فرصت سرمایه‌گذاری بررسی کنند.

البته باید توجه داشت که افزایش علاقه کشاورزان به یک محصول، به تنهایی دلیل کافی برای سودآور بودن آن نیست. تاریخ کشاورزی ایران نشان داده است که بسیاری از محصولات در دوره‌ای با استقبال گسترده مواجه شده‌اند، اما پس از افزایش شدید تولید یا تغییر شرایط بازار، سودآوری آن‌ها کاهش یافته است. بنابراین آووکادو نیز باید بر اساس تحلیل بازار، شرایط تولید و آینده مصرف بررسی شود، نه صرفاً بر اساس قیمت فعلی میوه یا تبلیغات فروش نهال.

افزایش مصرف آووکادو در ایران

اگرچه مصرف سرانه آووکادو در ایران هنوز با بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته فاصله دارد، اما روند مصرف آن در سال‌های اخیر افزایشی بوده است. امروزه این میوه در بسیاری از فروشگاه‌های زنجیره‌ای، میوه‌فروشی‌های بزرگ، فروشگاه‌های محصولات ارگانیک، رستوران‌ها، کافی‌شاپ‌ها و مراکز عرضه مواد غذایی سلامت‌محور به فروش می‌رسد.

بخش قابل توجهی از مصرف‌کنندگان آووکادو را افرادی تشکیل می‌دهند که به تغذیه سالم، رژیم‌های کاهش وزن، ورزش حرفه‌ای یا سبک زندگی سالم علاقه دارند. همین موضوع باعث شده تقاضای این محصول نسبت به گذشته افزایش پیدا کند و پیش‌بینی می‌شود با افزایش آگاهی عمومی، مصرف آن در سال‌های آینده نیز رشد بیشتری داشته باشد.

مزیت آووکادو نسبت به برخی محصولات باغی

یکی از دلایلی که آووکادو را برای بسیاری از باغداران جذاب کرده، هزینه اولیه احداث باغ نسبت به برخی محصولات دیگر است. برای مثال، احداث باغ کیوی علاوه بر خرید نهال، نیازمند اجرای داربست فلزی، سیم‌کشی، سیستم نگهدارنده، هرس‌های سالانه و مدیریت دقیق شاخه‌ها است که هزینه سرمایه‌گذاری اولیه را افزایش می‌دهد.

در مقابل، آووکادو مانند بسیاری از درختان میوه به صورت درختی رشد می‌کند و برای استقرار اولیه نیازی به داربست ندارد. همین موضوع باعث می‌شود بخشی از هزینه‌های احداث باغ نسبت به محصولاتی مانند کیوی کمتر باشد. البته این به معنای ارزان بودن احداث باغ آووکادو نیست، زیرا هزینه خرید نهال، آماده‌سازی زمین، آبیاری، کوددهی، مدیریت باغ و نگهداری همچنان بخش مهمی از سرمایه‌گذاری را تشکیل می‌دهند.

مقایسه آووکادو با بلوبری

اگر آووکادو را با بلوبری مقایسه کنیم نیز تفاوت‌های قابل توجهی دیده می‌شود. بلوبری گیاهی است که نسبت به اسیدیته خاک حساسیت بالایی دارد و در بسیاری از مناطق ایران، برای کشت موفق آن باید بستر مناسب یا خاک اصلاح‌شده تهیه شود. در برخی باغ‌ها نیز از بسترهای مخصوص یا گلدان‌های بزرگ برای کنترل شرایط خاک استفاده می‌شود که هزینه احداث را افزایش می‌دهد.

در مقابل، آووکادو نسبت به شرایط خاک انعطاف بیشتری دارد و در بسیاری از مناطق مستعد شمال کشور، با اصلاح مناسب خاک، بهبود زهکشی و استفاده از مواد آلی می‌توان شرایط مطلوبی برای رشد آن فراهم کرد. البته این موضوع به معنای مناسب بودن هر نوع خاک برای کشت آووکادو نیست و بررسی ویژگی‌های خاک قبل از احداث باغ همچنان ضروری است.

وضعیت فعلی تولید آووکادو در ایران

اگرچه آووکادو در سال‌های اخیر بیشتر از گذشته مورد توجه قرار گرفته است، اما هنوز نمی‌توان آن را در زمره محصولات باغی پرتیراژ ایران قرار داد. سطح زیر کشت این محصول در مقایسه با محصولاتی مانند کیوی، مرکبات، سیب، هلو یا گردو بسیار محدودتر است و تولید آن عمدتاً در مناطق مستعد آب‌وهوایی انجام می‌شود.

استان‌های گیلان و مازندران در شمال کشور، به دلیل رطوبت مناسب و زمستان‌های نسبتاً معتدل، از مهم‌ترین مناطق مستعد توسعه باغ‌های آووکادو محسوب می‌شوند. علاوه بر شمال، در برخی مناطق جنوبی ایران نیز به دلیل شرایط اقلیمی مناسب، کشت آووکادو در حال توسعه است.

در حال حاضر هنوز نمی‌توان از اشباع بازار آووکادو در ایران صحبت کرد. میزان تولید داخلی این محصول در مقایسه با ظرفیت بالقوه بازار پایین است و با افزایش آشنایی مصرف‌کنندگان، احتمال رشد تقاضا در سال‌های آینده نیز وجود دارد. البته این موضوع نباید باعث شود که توسعه باغ‌ها بدون مطالعه و برنامه‌ریزی انجام شود، زیرا هر سرمایه‌گذاری کشاورزی باید بر اساس شرایط واقعی بازار و توانایی فروش محصول صورت گیرد.

وضعیت بازار جهانی آووکادو

برای بررسی توجیه اقتصادی کشت آووکادو در ایران، تنها نگاه کردن به بازار داخلی کافی نیست. آووکادو در سال‌های اخیر به یکی از پرتقاضاترین میوه‌های جهان تبدیل شده و میزان تولید، تجارت و مصرف آن در بسیاری از کشورها روندی صعودی داشته است. به همین دلیل، شناخت بازار جهانی می‌تواند دید واقع‌بینانه‌تری نسبت به آینده این محصول در اختیار سرمایه‌گذاران و کشاورزان قرار دهد.

برخلاف بسیاری از محصولات باغی که مصرف آن‌ها طی سال‌های اخیر تقریباً ثابت مانده است، آووکادو به دلیل افزایش توجه مردم به تغذیه سالم، رژیم‌های غذایی مدرن و خواص تغذیه‌ای خود، رشد قابل توجهی را تجربه کرده است. امروزه این میوه در بسیاری از کشورهای اروپایی، آمریکای شمالی، کشورهای عربی حوزه خلیج فارس و شرق آسیا با استقبال مصرف‌کنندگان روبه‌رو شده است.

بزرگ‌ترین تولیدکنندگان آووکادو در جهان

براساس آمارهای بین‌المللی، کشورهای زیر از مهم‌ترین تولیدکنندگان آووکادو در جهان محسوب می‌شوند. البته جایگاه کشورها ممکن است با توجه به شرایط آب‌وهوایی و میزان تولید هر سال، اندکی تغییر کند.

نکته: این جدول بر اساس گزارش‌های بین‌المللی سال‌های اخیر تهیه شده است و ممکن است با انتشار آمارهای جدید، جایگاه برخی کشورها تغییر کند.

چرا تقاضای جهانی آووکادو افزایش یافته است؟

رشد بازار جهانی آووکادو تنها به افزایش جمعیت مربوط نمی‌شود. مهم‌ترین عامل این رشد، تغییر الگوی تغذیه مردم در بسیاری از کشورها است. آووکادو امروزه به عنوان یکی از مواد غذایی پرطرفدار در رژیم مدیترانه‌ای، رژیم کتوژنیک، برنامه‌های کاهش وزن و تغذیه ورزشکاران شناخته می‌شود. همچنین صنایع غذایی نیز از این میوه در تولید انواع سس، سالاد، اسموتی، محصولات فرآوری‌شده و غذاهای آماده استفاده می‌کنند که همین موضوع باعث افزایش تقاضای جهانی شده است.

در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته، آووکادو دیگر یک میوه لوکس محسوب نمی‌شود، بلکه به بخشی از سبد غذایی خانوارها تبدیل شده است. این موضوع نشان می‌دهد که در صورت توسعه فرهنگ مصرف در ایران نیز، بازار داخلی این محصول می‌تواند در سال‌های آینده رشد بیشتری را تجربه کند.

آیا آووکادوی ایران ظرفیت صادرات دارد؟

با توجه به محدود بودن تولید فعلی، بخش عمده آووکادوی تولیدشده در ایران در بازار داخلی عرضه می‌شود و هنوز صادرات آن در مقیاس گسترده انجام نمی‌شود. با این حال، موقعیت جغرافیایی ایران و نزدیکی به بازارهای مصرف در کشورهای همسایه، حوزه خلیج فارس، روسیه و برخی کشورهای آسیای میانه، می‌تواند در آینده فرصت‌های مناسبی برای توسعه صادرات ایجاد کند.

البته موفقیت در بازارهای صادراتی تنها به افزایش تولید وابسته نیست. کیفیت میوه، انتخاب ارقام مناسب، رعایت استانداردهای بسته‌بندی، زنجیره سرد، حمل‌ونقل مناسب و توانایی بازاریابی بین‌المللی از عوامل تعیین‌کننده در موفقیت صادرات خواهند بود. بنابراین، صادرات را باید یک فرصت بالقوه دانست که در صورت برنامه‌ریزی صحیح می‌تواند ارزش افزوده قابل توجهی برای تولیدکنندگان ایجاد کند.

آیا قیمت بالای آووکادو به معنای سود بالای باغدار است؟

یکی از رایج‌ترین دلایلی که باعث می‌شود بسیاری از افراد به فکر احداث باغ آووکادو بیفتند، قیمت نسبتاً بالای این میوه در بازار است. زمانی که یک محصول با قیمت بالاتری نسبت به بسیاری از میوه‌های رایج به فروش می‌رسد، طبیعی است که تصور شود سود تولید آن نیز بسیار زیاد خواهد بود. اما در کشاورزی، قیمت فروش تنها یکی از عوامل تعیین‌کننده سودآوری است و نمی‌توان تنها بر اساس آن درباره سرمایه‌گذاری تصمیم گرفت.

برای محاسبه سود واقعی یک باغ، باید تمام هزینه‌های احداث، نگهداری، آبیاری، کوددهی، کنترل آفات و بیماری‌ها، نیروی کار، برداشت، بسته‌بندی و حمل‌ونقل را نیز در نظر گرفت. همچنین باید توجه داشت که آووکادو مانند بسیاری از درختان میوه، از همان سال اول درآمدزایی نمی‌کند و باغدار باید تا زمان رسیدن درختان به باردهی اقتصادی، هزینه‌های نگهداری باغ را نیز تأمین کند.

بنابراین، اگرچه قیمت فروش آووکادو در مقایسه با بسیاری از میوه‌های دیگر بالاتر است، اما این موضوع به تنهایی تضمین‌کننده سود بالا نیست و موفقیت اقتصادی به مدیریت صحیح باغ و توانایی فروش محصول با کیفیت مناسب بستگی دارد.

چه عواملی بیشترین تأثیر را بر سودآوری باغ آووکادو دارند؟

سودآوری یک باغ آووکادو تنها به قیمت بازار وابسته نیست. در عمل، مجموعه‌ای از عوامل مختلف تعیین می‌کنند که یک باغ در پایان سال سود قابل توجهی خواهد داشت یا خیر. مهم‌ترین این عوامل عبارت‌اند از:

• انتخاب منطقه‌ای با شرایط اقلیمی مناسب
• استفاده از نهال‌های سالم و ارقام سازگار با منطقه
• مدیریت صحیح آبیاری و تغذیه درختان
• کنترل آفات و بیماری‌ها در زمان مناسب
• کیفیت میوه تولیدشده و قابلیت عرضه به بازارهای ممتاز
• کاهش هزینه‌های تولید از طریق مدیریت صحیح باغ
• دسترسی به بازار فروش مناسب و حذف واسطه‌های غیرضروری در صورت امکان

هرچه مدیریت باغ حرفه‌ای‌تر باشد، احتمال تولید میوه با کیفیت بالاتر افزایش پیدا می‌کند و این موضوع می‌تواند ارزش اقتصادی محصول را نیز افزایش دهد.

چه زمانی باغ آووکادو به سوددهی اقتصادی می‌رسد؟

احداث باغ آووکادو یک سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت نیست. باغداران باید با دید بلندمدت وارد این حوزه شوند و انتظار نداشته باشند که در سال‌های ابتدایی تمام هزینه‌های خود را جبران کنند. میزان باردهی درختان به عواملی مانند رقم، شرایط اقلیمی، مدیریت باغ و کیفیت نهال بستگی دارد، اما معمولاً چند سال زمان لازم است تا درختان وارد مرحله باردهی اقتصادی شوند.

به همین دلیل، توصیه می‌شود سرمایه‌گذاران پیش از احداث باغ، علاوه بر هزینه‌های اولیه، منابع مالی لازم برای نگهداری باغ در سال‌های ابتدایی را نیز پیش‌بینی کنند. بسیاری از باغ‌های موفق، نتیجه برنامه‌ریزی بلندمدت و مدیریت صحیح در سال‌های نخست بوده‌اند.

هزینه احداث باغ آووکادو؛ آیا سرمایه اولیه بالایی نیاز است؟

در مقایسه با برخی محصولات باغی مانند کیوی، هزینه اولیه احداث باغ آووکادو معمولاً کمتر است، زیرا این محصول به داربست، سیم‌کشی و سازه‌های نگهدارنده نیاز ندارد. با این حال، این موضوع به معنای ارزان بودن احداث باغ نیست و همچنان بخش قابل توجهی از سرمایه اولیه صرف خرید نهال، آماده‌سازی زمین، اجرای سیستم آبیاری، کودهای پایه و مراقبت از نهال‌ها در سال‌های نخست خواهد شد.

در مناطقی که خاک نیاز به اصلاح داشته باشد، هزینه‌هایی مانند افزودن مواد آلی، ماسه یا اصلاح زهکشی نیز باید در محاسبات اقتصادی لحاظ شود. همچنین هزینه‌های نگهداری سالانه شامل کوددهی، آبیاری، هرس، کنترل آفات و بیماری‌ها و نیروی کار نیز بخشی از هزینه‌های ثابت باغ محسوب می‌شوند.

به همین دلیل، بهتر است کشاورزان قبل از سرمایه‌گذاری، برآورد دقیقی از هزینه‌های احداث و نگهداری باغ در چند سال نخست تهیه کنند تا بتوانند تصمیمی واقع‌بینانه و متناسب با توان مالی خود بگیرند.

ریسک‌های سرمایه‌گذاری در احداث باغ آووکادو

هر سرمایه‌گذاری کشاورزی علاوه بر فرصت‌های اقتصادی، با ریسک‌هایی نیز همراه است و آووکادو نیز از این قاعده مستثنی نیست. اگرچه شرایط فعلی بازار این محصول امیدوارکننده به نظر می‌رسد، اما موفقیت در احداث باغ تنها به انتخاب این محصول وابسته نیست. عوامل مختلفی مانند شرایط اقلیمی، مدیریت باغ، کیفیت نهال و نحوه فروش محصول می‌توانند بر نتیجه نهایی سرمایه‌گذاری تأثیر قابل توجهی داشته باشند.

آگاهی از این ریسک‌ها به معنای دلسرد شدن از احداث باغ نیست؛ بلکه هدف آن است که کشاورزان و سرمایه‌گذاران با دیدی واقع‌بینانه تصمیم بگیرند و پیش از صرف هزینه‌های قابل توجه، برای کاهش این ریسک‌ها برنامه‌ریزی کنند.

۱. سرمازدگی؛ مهم‌ترین تهدید برای بسیاری از مناطق

یکی از مهم‌ترین محدودیت‌های کشت آووکادو در ایران، حساسیت برخی ارقام به سرمای شدید است. هرچند در بسیاری از مناطق گیلان، مازندران و برخی نقاط جنوبی کشور شرایط مناسبی برای رشد این درخت وجود دارد، اما همه مناطق ایران برای احداث باغ آووکادو مناسب نیستند.

پیش از خرید نهال، لازم است سابقه دمای حداقل منطقه، احتمال وقوع یخبندان و شرایط اقلیمی چند سال اخیر بررسی شود. انتخاب رقم مناسب و سازگار با شرایط منطقه نیز نقش مهمی در کاهش خسارت‌های احتمالی خواهد داشت.

۲. انتخاب رقم نامناسب

امروزه ارقام مختلفی از آووکادو در دنیا کشت می‌شوند که هر یک ویژگی‌های متفاوتی از نظر زمان رسیدن، کیفیت میوه، مقاومت به سرما، عملکرد و بازارپسندی دارند. انتخاب رقمی که با شرایط اقلیمی منطقه سازگار نباشد، می‌تواند باعث کاهش رشد، افت عملکرد یا حتی از بین رفتن درختان شود.

به همین دلیل توصیه می‌شود قبل از خرید نهال، با کارشناسان و باغداران باتجربه همان منطقه مشورت شود و از کاشت ارقامی که تنها بر اساس تبلیغات معرفی می‌شوند، خودداری گردد.

۳. خرید نهال از مراکز غیرمعتبر

یکی دیگر از اشتباهات رایج، خرید نهال از فروشندگان ناشناس یا مراکزی است که اصالت رقم و سلامت نهال را تضمین نمی‌کنند. استفاده از نهال‌های غیراصیل یا آلوده ممکن است چند سال بعد خسارت‌های جبران‌ناپذیری به باغ وارد کند و حتی باعث شود محصول نهایی با آنچه انتظار می‌رفت تفاوت داشته باشد.

اگرچه قیمت نهال یکی از عوامل مهم در تصمیم‌گیری است، اما کیفیت و اصالت نهال اهمیت بسیار بیشتری دارد و نباید تنها بر اساس قیمت پایین تصمیم‌گیری کرد.

۴. بی‌توجهی به کیفیت خاک و زهکشی

اگرچه آووکادو نسبت به برخی محصولات مانند بلوبری انعطاف بیشتری نسبت به شرایط خاک دارد، اما این موضوع به معنای مناسب بودن هر زمینی برای کشت آن نیست. خاک‌های سنگین با زهکشی ضعیف می‌توانند باعث ماندگاری آب در اطراف ریشه، کاهش رشد و افزایش احتمال بروز بیماری‌های ریشه شوند.

در بسیاری از باغ‌های شمال کشور، با اصلاح خاک، افزایش مواد آلی و بهبود زهکشی می‌توان شرایط مناسبی برای رشد آووکادو فراهم کرد، اما انجام این اصلاحات باید قبل از احداث باغ مورد توجه قرار گیرد.

۵. نداشتن برنامه فروش

برخی سرمایه‌گذاران تصور می‌کنند اگر محصول باکیفیتی تولید کنند، بازار فروش به طور خودکار پیدا خواهد شد. در حالی که در کشاورزی مدرن، برنامه‌ریزی برای فروش محصول به اندازه تولید آن اهمیت دارد.

شناسایی بازارهای هدف، ارتباط با عمده‌فروشان، فروشگاه‌های زنجیره‌ای، مراکز عرضه محصولات سلامت‌محور و حتی بررسی ظرفیت صادرات، بهتر است پیش از رسیدن باغ به مرحله باردهی انجام شود. این موضوع باعث می‌شود باغدار هنگام برداشت محصول، با اطمینان بیشتری برای فروش برنامه‌ریزی کند.

۶. تصمیم‌گیری بر اساس تبلیغات، نه واقعیت بازار

در سال‌های اخیر تبلیغات گسترده‌ای درباره سودآوری برخی محصولات باغی، از جمله آووکادو، منتشر شده است. هرچند این محصول در شرایط فعلی چشم‌انداز مناسبی دارد، اما هیچ محصولی را نمی‌توان بدون بررسی شرایط منطقه، هزینه‌های تولید، بازار فروش و توانایی مدیریت باغ، یک سرمایه‌گذاری بدون ریسک دانست.

کشاورزان موفق معمولاً تصمیم خود را بر اساس مطالعه، بازدید از باغ‌های موفق، مشورت با افراد باتجربه و بررسی دقیق شرایط اقتصادی می‌گیرند، نه صرفاً بر اساس تبلیغات یا قیمت روز بازار.

جمع‌بندی؛ آیا اکنون زمان مناسبی برای سرمایه‌گذاری در آووکادو است؟

بررسی وضعیت فعلی بازار نشان می‌دهد که آووکادو هنوز در ابتدای مسیر توسعه در ایران قرار دارد. میزان تولید داخلی نسبتاً محدود است، مصرف این میوه به تدریج در حال افزایش است و در صورت توسعه اصولی باغ‌ها، فرصت رشد در بازار داخلی و حتی بازارهای صادراتی وجود دارد.

با این حال، موفقیت در این حوزه تنها به انتخاب آووکادو به عنوان محصول باغی وابسته نیست. انتخاب منطقه مناسب، استفاده از نهال‌های باکیفیت، مدیریت صحیح باغ، برنامه‌ریزی برای فروش و نگاه بلندمدت، عواملی هستند که در نهایت میزان سودآوری سرمایه‌گذاری را تعیین خواهند کرد.

اگر شرایط اقلیمی مناسب، خاک قابل اصلاح، منابع آب کافی و برنامه فروش مشخص داشته باشید، می‌توان گفت که در شرایط فعلی، آووکادو یکی از گزینه‌های مناسب برای سرمایه‌گذاری باغی در ایران محسوب می‌شود. اما همانند هر فعالیت اقتصادی دیگر، موفقیت در این مسیر نیازمند مطالعه، صبر و مدیریت صحیح خواهد بود

شاخص سرمایه‌گذاری منصوری گل (MGI)

برای کمک به تصمیم‌گیری کشاورزان و سرمایه‌گذاران، تیم منصوری گل محصولات مختلف را بر اساس مجموعه‌ای از شاخص‌های اقتصادی، فنی و بازار ارزیابی می‌کند. این امتیازها بر اساس شرایط فعلی بازار در زمان نگارش مقاله ارائه شده‌اند و ممکن است با تغییر شرایط اقتصادی، میزان تولید، بازار مصرف یا فناوری‌های تولید، در آینده تغییر کنند.